Khó khăn kinh tế của Việt Nam
Martha Ann Overland, Time 09/6/08, Phan Lưu Quỳnh lược dịch
http://tiengnoitudo danchu.org/ vn/modules. php?name= News&file=article&sid=6019

Cách đây một năm, Việt Nam còn được ca ngợi như một phép lạ kinh tế kế tiếp ở Á châu, một câu chuyện thành công để tương xứng với sự đi lên của các con cọp Á châu trong thập niên 1990s, và hơn nữa mới đây là sự tăng trưởng đáng kinh ngạc của Trung Quốc và Ấn Ðộ. Nhờ vào các chính sách cải cách kinh tế mà quốc gia cộng sản này đã thu hút được một số lượng kỷ lục về đầu tư nước ngoài. Nền kinh tế được khuếch trương 8.5% trong năm ngoái—thuộc về những tỷ lệ nhanh nhất trong khu vực—và giá nhà cửa đã tăng gấp đôi và gấp ba, một phần bị lèo lái bởi những người đi mua đầy hoảng hốt, sẵn sàng chờ đợi để chụp ngay lấy các căn hộ, thậm chí ngay cả trước khi chúng được xây cất. Thị trường chứng khoán còn non trẻ của Việt Nam đã cho ra lò ra nhiều tay triệu phú. Ở Hà Nội và TPHCM những chiếc xe hơi sặc sỡ mới toanh của họ làm tắt nghẽn các con đường đúng ra chỉ thích hợp cho xe đạp.

Nhưng một điều khôi hài đã xảy ra trên con đường đi đến sự phồn vinh. Ở giữa năm 2008, chính quyền độc tài của Việt Nam thấy họ phải vật lộn với giá cả tăng vọt, thị trường xụp đổ và một lực lượng lao động càng ngày càng ương ngạnh khó bảo. Nạn lạm phát bây giờ đang lanh quanh ở một mức hàng năm là 25%, đã gặm nhắm dần vào phần lớn những lợi tức mà người dân đã kiếm được trong hàng năm qua.

Thị trường chứng khoán Việt Nam, bị sụt xuống 58.5% kể từ tháng Giêng, hiện đang nắm giữ một danh hiệu không vui vẻ gì là một thị trường suy sụp nhất trên thế giới trong 30 ngày qua. Dẫn chứng ra vấn đề khó khăn của nhà nước trong việc kềm chế lạm phát, hãng Moody's chuyên xếp hạng khả năng tín dụng, đã hạ thấp viễn ảnh về giá trị tín dụng của Việt Nam từ tích cực xuống tiêu cực.

Giá trị tín dụng kém cỏi báo hiệu rằng các ngân hàng có thể sẽ gặp khó khăn trong việc thi hành các khế ước tài chánh của họ, làm suy yếu đi sự tin tưởng vào Việt Nam của giới đầu tư. Nói cho gọn ghẽ chính xác thì nền kinh tế quá nóng hổi và nhà nước lại phản ứng quá chậm chạp, theo ông Jonathan Pincus, kinh tế trưởng của Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc tại Việt Nam cho biết. Ông còn nói thêm, “Ðó là tại sao mà chúng ta bị vướng vào khó khăn này”.

Dĩ nhiên thì nạn lạm phát đang gây ra nhiều khó khăn trên toàn thế giới, nhưng đặc biệt là vô cùng trầm trọng tại Việt Nam, là nơi mà giá cả hầu như cho tất cả mọi thứ đều tăng vọt, từ thực phẩm, xăng dầu đến nhà cửa. Phần lớn mức tăng trưởng mới đây của Việt Nam được thúc đẩy bởi các ngành nghề chế tạo sản xuất đang mở rộng, nhưng bây giờ mức lương bổng của công nhân trong các dây chuyền sản xuất bị vượt qua bởi các chi phí căn bản cho đời sống. Kết qủa là có một loạt các cuộc đình công—một điều bất bình thường trong nước Việt Nam cộng sản—đang làm thiệt hại đến hình ảnh của đất nước như một thiên đường cho các công ty đa quốc gia, muốn tìm kiếm một nơi khác hơn là Trung Quốc, để thiết lập các cơ xưởng sản xuất.

Trong sáu tháng qua, đã xảy ra hơn 300 vụ đình công trên toàn quốc. Hầu hết chỉ kết thúc trong vòng vài ngày, vì ban giám đốc thường đồng ý cho tăng thêm một mức lương nhỏ. Trong tháng Tư, một công ty chuyên sản xuất giày cho hãng Nike đã đồng ý cho công nhân được tăng 10%, tức là thêm khoảng 6.30 đô la một tháng. Nhưng số tiền đó không đủ để tạo ra sự khác biệt khi họ đi đến các tiệm thực phẩm.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã phát biểu trước Quốc hội vào ngày 31/5 rằng con số các gia đình lâm vào cảnh đói khát đã tăng gấp đôi chỉ trong vòng một năm. “Chính phủ thấu hiểu, chia sẻ với đồng bào”, ông Dũng nói. “Và nhìn nhận đây là trách nhiệm của chính phủ phải cố gắng tốt hơn để kiềm chế lạm phát". Cho tới bây giờ thì Hà Nội đã có biện pháp để hạ nhiệt nền kinh tế bằng cách yêu cầu các nhà băng phải gia tăng nguồn dự trữ; ngân hàng trung ương cũng tăng lãi xuất lên 12%. Nhưng lạm phát lại bị làm cho tồi tệ hơn vì đơn vị tiền tệ Việt Nam đang yếu kém dần.

Trị giá của đồng bạc VND đã rơi xuống khoảng 1.5% đối với đồng đô la trong sáu tháng qua. Nhưng tình trạng ảm đạm của nền kinh tế đang đe doạ làm suy yếu thêm giá trị của nó. Trong tuần qua, đồng bạc VND đã nhẩy từ 16,120 lên 18,500 cho một đô la ngoài chợ đen vì giới mua bán vội vã đổi từ tiền VND sang đô la và vàng.

Việc đơn vị tiền tệ bị mất dần giá trị khiến cho việc nhập cảng, từ thực phẩm đến hàng hóa, càng thêm mắc mỏ. Jocelyn Tran, thuộc một công ty ở TPHCM có các hợp đồng với các xí nghiệp địa phương để cung cấp quần áo cho các cửa hàng ở Hoa Kỳ, nói rằng giá của chỉ sợi chế tạo từ Trung Quốc đã vọt lên 15% trong năm nay. “Các xí nghiệp của chúng tôi đang chịu đựng sự tăng giá này bằng cách cắt giảm vào lợi tức”, bà Trần nói. Bà than phiền rằng, mặc dù một vài xí nghiệp đã cho tăng lương, nhưng công nhân vẫn tiếp tục bãi công.

Giới cầm quyền Hà Nội đã quá chậm chạp để xử lý một vài khó khăn, một phần vì chiến tuyến không còn nằm gọn ghẽ giữa thành phần bảo thủ cứng rắn trong đảng CS và thành phần cải cách muốn mở rộng hơn nền kinh tế. Các lối giải quyết vấn đề bị xé lẻ ra đến mức muốn tê liệt, theo ông Pincus. Thí dụ như không có một thực thể tồn tại nào trong việc kiểm soát chính sách tiền tệ. Trong một hệ thống được vận hành bằng sự nhất trí — không những chỉ trong đảng nhưng cũng trong các uỷ ban, các bộ, và tỉnh— thì rất gay go để khiến cho giới lãnh đạo đưa ra các quyết định khó khăn . Theo ông Pincus thì, “Luôn luôn khó khăn hơn để chia sẻ sự đau đớn. Nhưng dễ dàng hơn để chia sẻ những ngọt ngào”.

Ðể giải quyết nạn lạm phát, nhà nước biết rõ rằng họ cần phải tăng lãi xuất và kềm chế việc chi tiêu, đặc biệt là ở các doanh nghiệp quốc doanh đã dùng các cơ sở tài chánh của nhà nước như những con lợn đất của riêng họ. Nhưng bất cứ một biện pháp bất ngờ nào cũng có thể đe doạ bóp nghẹt các doanh nghiệp và làm kinh hãi các nhà đầu tư mới, mà Việt Nam phải tránh né nếu muốn đạt được mức tăng trưởng kinh tế đã được điều chỉnh lại ở 7%. Dù sao thì trong khi các con số hiện thời nhìn có vẻ không được tốt đẹp, nhưng viễn ảnh kinh tế lâu dài của Việt Nam thì rất khá, theo Tom Nguyễn, người đứng đầu bộ phận thị trường toàn cầu thuộc ngân hàng Deutsche Bank tại TPHCM.

Vài người thì nghĩ rằng khả năng của nhà nước để đối phó một cách nhanh chóng và thẳng tay với sự bất mãn của quần chúng sẽ làm giảm bớt đi mối de dọa về các cuộc đình công biến thành các cuộc biểu tình bạo động, hoặc khuyến khích kêu gọi cho thay đổi chính trị. Việt Nam vẫn tiếp tục là một quốc gia ổn định có 85 triệu dân với một lực lượng lao động trẻ và có trình độ. Ông Nguyễn nói, “Thật không hợp lý chút nào nếu bất cứ ai trong giới đầu tư chúng tôi nghĩ rằng tiến trình phát triển này không có những thử thách. Nhưng có vài nỗi đau đớn phải rơi vào lòng những kẻ có những mong đợi không thực tế”.

Thật là bất hạnh, phần lớn các nỗi đau đớn này dân nghèo Việt Nam sẽ phải chịu đựng khi họ vất vả vật lộn để chạy ăn từng bữa.